مشخصات فنی گیت ولو فولادی فلنج‌دار

مشخصات فنی گیت ولو فولادی فلنج‌دار (Steel Flanged Gate Valve)

گیت ولو (Gate Valve) یکی از مهم‌ترین انواع شیرهای صنعتی است که وظیفه اصلی آن قطع و وصل کامل جریان سیال در خطوط لوله‌کشی می‌باشد. نوع فولادی فلنج‌دار این شیرها به دلیل مقاومت مکانیکی بالا، آب‌بندی مطمئن و قابلیت استفاده در فشار و دمای بالا، کاربرد گسترده‌ای در صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه‌ها، صنایع دریایی و سیستم‌های انتقال بخار دارد.

ساختار کلی

گیت ولو فولادی فلنج‌دار از چند بخش اصلی تشکیل شده است:

1. بدنه (Body)
   بدنه معمولاً از فولادهای آلیاژی یا کربنی ساخته می‌شود و نقش اصلی در تحمل فشار داخلی سیستم دارد. طراحی بدنه به صورت فلنج‌دار، امکان نصب ایمن شیر بر روی خطوط لوله را فراهم می‌سازد.

2. درپوش (Bonnet)
   درپوش با استفاده از پیچ و مهره یا به صورت جوشی به بدنه متصل می‌شود و ضمن محافظت از اجزای داخلی، دسترسی جهت تعمیر و نگهداری را آسان می‌کند.

3. گیت (Gate or Wedge)
   قطعه‌ای صفحه‌ای‌شکل است که در مسیر عبور جریان حرکت کرده و باعث قطع یا وصل کامل آن می‌شود. گیت ممکن است از نوع سخت‌گیر (Solid Wedge) یا انعطاف‌پذیر (Flexible Wedge) باشد. معمولاً جنس گیت از فولاد ضدزنگ یا فولاد سخت‌کاری شده است تا در برابر سایش و خوردگی مقاوم باشد.

4. استم یا ساقه (Stem)
   وظیفه انتقال نیروی چرخش دسته یا عملگر به گیت را بر عهده دارد. استم ممکن است از نوع بالارونده (Rising Stem) یا غیربالارونده (Non-Rising Stem) باشد. نوع بالارونده معمولاً برای کاربردهای صنعتی دقیق‌تر استفاده می‌شود زیرا وضعیت باز یا بسته بودن شیر به‌وضوح قابل مشاهده است.

5. آب‌بندی (Sealing)
   در ناحیه تماس گیت با نشیمنگاه (Seat) از حلقه‌های فلزی یا مواد نرم نظیر PTFE یا گرافیت استفاده می‌شود تا از نشتی جلوگیری شود. آب‌بندی استم نیز معمولاً توسط پکینگ گرافیتی یا اورینگ انجام می‌گیرد.

6. فلنج‌ها (Flanges)
   اتصال فلنجی مطابق استانداردهای بین‌المللی نظیر ANSI B16.5، DIN 2501 یا ISO 7005 ساخته می‌شود و با گسکت و پیچ‌ومهره به خط لوله متصل می‌گردد. نوع فلنج (Raised Face, RTJ, Flat Face) بسته به فشار کاری و نوع سیال انتخاب می‌شود.

---

جنس بدنه و قطعات

• بدنه و درپوش:
  A216 WCB (فولاد کربنی)، A217 WC6/WC9 (فولاد آلیاژی)، یا A351 CF8/CF8M (استنلس استیل)

• گیت:
  استنلس استیل 304 یا 316، گاهی با آبکاری سخت (Hard Facing) از جنس Stellite

• استم:
  استنلس استیل 13Cr یا 304/316

• سیل‌ها و پکینگ:
  گرافیت فشرده یا PTFE مقاوم در برابر حرارت و مواد شیمیایی

• پیچ و مهره:
  فولاد آلیاژی مقاوم در برابر خوردگی، کلاس ASTM A193 B7 / A194 2H

---

استانداردهای طراحی و ساخت

گیت ولو فولادی فلنج‌دار مطابق استانداردهای زیر طراحی و تولید می‌شود:

• طراحی: API 600 / API 602 / API 603

• تست فشار و نشتی: API 598

• فلنج‌ها و ابعاد اتصال: ASME B16.5

• فشار و دما: ASME B16.34

• طول Face-to-Face: ASME B16.10

• مواد بدنه: ASTM بر اساس گریدهای فولادی متنوع

---

محدوده فشار و دما

این نوع شیرها معمولاً در کلاس‌های فشاری 150، 300، 600، 900، 1500 و 2500 تولید می‌شوند.
محدوده دمای کاری نیز بسته به جنس بدنه بین –29°C تا +425°C برای فولاد کربنی و تا +600°C برای فولاد آلیاژی متغیر است.

---

مزایا

• قابلیت تحمل فشار و دمای بالا

• آب‌بندی مطمئن و بدون نشتی

• افت فشار ناچیز در حالت باز

• دوام بالا و عمر طولانی

• تعمیر و سرویس آسان

• قابلیت استفاده برای انواع سیالات: بخار، آب، نفت، گاز و مواد شیمیایی

---

معایب نسبی

• زمان بیشتر برای باز و بسته شدن کامل نسبت به شیر توپی یا کشویی دیگر

• مناسب نبودن برای تنظیم دبی (فقط برای حالت قطع و وصل کامل)

• وزن و ابعاد نسبتاً زیاد به دلیل بدنه فلزی و فلنج‌ها

---

کاربردها

• خطوط انتقال نفت و گاز

• صنایع پتروشیمی و پالایشگاه‌ها

• نیروگاه‌های حرارتی و بخاری

• صنایع فولاد، شیمیایی و آب‌وفاضلاب

• سیستم‌های بخار با دمای بالا

---

نکات نصب و نگهداری

• پیش از نصب، مسیر لوله باید تمیز و عاری از ذرات جامد باشد.

• جهت فلوی سیال در گیت ولو دوطرفه است اما رعایت جهت توصیه‌شده کارخانه موجب افزایش عمر آب‌بندی می‌شود.

• از باز و بسته کردن مکرر در شرایط نیمه‌باز خودداری شود تا از سایش نشیمنگاه جلوگیری شود.

• در دوره‌های زمانی مشخص، وضعیت آب‌بندی و عملکرد استم باید بررسی و روان‌کاری شود.

---

جمع‌بندی

گیت ولو فولادی فلنج‌دار به دلیل طراحی مستحکم، تحمل فشار و دمای بالا، و قابلیت آب‌بندی مؤثر، یکی از گزینه‌های اصلی در سیستم‌های صنعتی سنگین محسوب می‌شود. انتخاب صحیح جنس بدنه و نوع اتصال بر اساس شرایط کاری، کلید افزایش طول عمر و ایمنی این تجهیز حیاتی است.

---